Ruch w życiu kobiety ważny jest w każdym wieku i na każdym etapie jej życia, w tym także w okresie ciąży i połogu.
Z nielicznych przeprowadzonych w Polsce badań wynika, że zainteresowanie kobiet przygotowaniem się do wysiłku porodowego jest niewielkie. Tylko co piąta kobieta w ciąży jest aktywna fizycznie. Dla porównania w Stanach Zjednoczonych prawie 50% ciężarnych systematycznie uprawia jakąś formę ruchu.
Wiadomo już od dawna, że kobieta ciężarna nie powinna jeść za dwoje oraz że umiarkowana i zaprogramowana aktywność fizyczna w okresie ciąży przynosi udowodnione korzyści zarówno dla matki, dziecka jak i samego przebiegu porodu. Warto, zatem zachęcać kobiety, aby ćwiczyły regularnie. Zmiany pod wpływem ćwiczeń fizycznych dotyczą głównie poprawy funkcjonowania układu krążenia i układu oddechowego.
Kobieta dzięki temu lepiej toleruje wysiłek w ciąży i podczas samego porodu. Poprawa przemiany materii powoduje niższy przyrost masy ciała i co za tym idzie, rzadsze występowanie otyłości, rozstępów skóry i żylaków kończyn dolnych. Ćwiczenia fizyczne wywierają również pozytywny wpływ na psychikę kobiety. Zmniejszają lęk przed porodem i często pozwalają zrezygnować z farmakologicznego znieczulenia. Kobiety wykazują też większą gotowość do współpracy z lekarzem lub położną.
Stwierdzono, że noworodki, których matki ćwiczyły w okresie ciąży, osiągają wyższą punktację wg. skali Apgar w stosunku do noworodków kobiet niećwiczących. Zaobserwowano również znacznie niższe wskaźniki zachorowalności i umieralności okołoporodowej noworodków urodzonych przez matki, które regularnie ćwiczyły. Według licznych autorów u kobiet ciężarnych uczęszczających systematycznie na gimnastykę wyższy jest odsetek ciąż o prawidłowym przebiegu. U kobiet ćwiczących rzadziej występują takie stany patologiczne jak poród przedwczesny, przenoszenie ciąży, nieprawidłowe ułożenie płodu, otyłość. Dodatkowo w czasie ćwiczeń fizycznych o niskiej intensywności zwiększa się przepływ krwi przez macicę i łożysko, co pozytywnie wpływa na rozwój płodu i przebieg ciąży.
Istnieją liczne doniesienia wskazujące, że kobiety ćwiczące przechodzą szybciej przez poszczególne etapy porodu, szybciej postępuje u nich także rozwieranie szyjki macicy oraz odczuwają mniejszą bolesność skurczów partych. Czas hospitalizacji poporodowej jest krótszy, a wskaźnik umieralności okołoporodowej matek trzykrotnie niższy niż w całej populacji rodzących.Również w okresie połogu widoczny jest pozytywny wpływ wysiłku fizycznego podczas ciąży. Kobiety, które ćwiczyły w tym okresie szybciej odzyskują sprawność fizyczną i równowagę psychiczną. Ponadto w następstwie lepszego ukrwienia gruczołów piersiowych laktacja występuje u nich wcześniej i dłużej się utrzymuje w porównaniu z kobietami niećwiczącymi.
U zdrowej kobiety w ciąży fizjologicznej nie ma przeciwwskazań do wykonywania ćwiczeń fizycznych o niskiej intensywności.
Przeciwwskazaniami do stosowania ćwiczeń fizycznych są:
- krwawienia w ciąży
- nadciśnienie
- cukrzyca
- niedokrwistość ciężarnych dużego stopnia
- zapalenie nerek w ciąży
- infekcje
W ciągu ostatnich lat wskazówki dotyczące aktywności kobiet ciężarnych ulegały licznym zmianom. Obecnie powszechnie obowiązuje ogólne zalecenie z 1994 roku wydane przez American College of Obstetricians and Gynecologists (Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów): w celu utrzymania sprawności układu krążenia, oddechowego i mięśniowego większość kobiet może uprawiać ćwiczenia w umiarkowany sposób przez cały okres ciąży i w okresie poporodowym.
ACOG zaleca również stosowanie się do zbioru poniższych wytycznych:
1. W czasie ćwiczeń i po wysiłku należy przyjmować płyny w odpowiedniej ilości, aby zapobiec odwodnieniu.
2. Strój do ćwiczeń powinien być przewiewny, co chroni przed przegrzaniem
3. Przeciwwskazaniem jest uprawianie ćwiczeń w czasie chorób przebiegających z gorączką.
4. ćwiczące kobiety w ciąży powinny stosować dietę bogatą w węglowodany złożone co zwiększa wykorzystanie glikogenu mięśniowego.
Obecnie kobieta oczekująca dziecka może poćwiczyć w Szkole Rodzenia. Najczęściej jednak do takich miejsc uczęszczają kobiety będące w zaawansowanej ciąży. Ćwiczenia ogólnorozwojowe są tam traktowane marginalnie. Dominuję natomiast relaks i ćwiczenia oddechowe.
Specjalnie dla przyszłych mam chcących aktywnie przygotować się do porodu został stworzony i opracowany program "Aktywne 9 Miesięcy". Program ten obejmuje ćwiczenia ogólnorozwojowe z elementami PILATES, YOGI i BODY BALL korygujące postawę i naukę prawidłowego zachowania się w czynnościach życia codziennego, uelastyczniające mięśnie dna miednicy oraz ćwiczenia oddechowe: trening relaksacyjny. Poza tym w ramach programu będą odbywały się wykłady otwarte bezpłatne prowadzone przez zaproszonych gości na temat żywienia w okresie ciąży i karmienia, fizjologii ciąży i porodu oraz pielęgnacji noworodka.
Mając na uwadze fakt, iż zajęcia z kobietami ciężarnymi zaliczane są do grupy zwiększonego ryzyka nieodzowne jest zaświadczenie od lekarza prowadzącego o prawidłowym przebiegu ciąży. Ponieważ grupy są często bardzo zróżnicowane np. pod względem poziomu wydolności czy stanu zdrowia, trening rekreacyjny jest prowadzony jak najbardziej indywidualnie, w małych 8-14 osobowych grupach w kameralnej atmosferze.
